Η πολλαπλή σκλήρυνση επηρεάζει τους ασθενείς, τόσο σε συναισθηματικό, όσο και σε σωματικό επίπεδο. Οι δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και το κοινωνικό περιβάλλον, οι αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα μπορούν να επιδεινωθούν κατά την σκλήρυνση, αλλά και να επιδεινώσουν και την πορεία της νόσου. Η αβεβαιότητα για το μέλλον, επίσης, μπορεί σε πολλούς ασθενείς να προκαλέσει καταθλιπτικές τάσεις και να οδηγηθούν σε κοινωνική απομόνωση.

Ζητήσαμε από την ψυχολόγο - ψυχοθεραπεύτρια, ειδικευμένη σε άτομα με αναπηρία, κ. Μόιρα Τζίτζικα* να μας μιλήσει για τη σημασία της ψυχολογικής ισορροπίας στη νόσο της Πολλαπλής Σκλήρυνσης.

Συνέντευξη στη Γιάννα Σουλάκη

Κυρία Τζίτζικα, οι ασθενείς που μας μίλησαν μας είπαν ότι: «είναι θέμα απόφασης η στάση που θα τηρήσει ο ασθενής απέναντι στη νόσο». Ισχύει κάτι τέτοιο και πώς μπορεί η ψυχοθεραπεία να βοηθήσει σ' αυτήν την κατεύθυνση;

Όταν κανείς πάρει τη διάγνωση μιας χρόνιας νόσου όπως η Πολλαπλή Σκλήρυνση, βιώνει ένα πένθος, μια απώλεια. Η διάγνωση αποτελεί ένα κατακλυσμιαίο γεγονός για τον ψυχισμό του ασθενή, αλλά και των οικείων του. Το πώς θα διαχειριστεί αυτό το πένθος και την απώλεια εξαρτάται από πολλές παραμέτρους, που πρέπει να ληφθούν υπόψιν. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι συνθήκες ζωής του ατόμου (ηλικία, φύλο, οικογενειακή κατάσταση, επαγγελματική κατάσταση κ.ά.), τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του (προηγούμενες απώλειες, ο τρόπος αντίδρασης σε ψυχοπιεστικά γεγονότα κ.ά.), η ύπαρξη υποστηρικτικού περιβάλλοντος (οικογένεια, φίλοι, ευρύτερο περιβάλλον).

Συγκεκριμένα, και επειδή η νόσος εμφανίζεται κυρίως σε νέα άτομα, δηλαδή σε ηλικίες παραγωγικές όπου καλείται κανείς να σχεδιάσει τη ζωή του και να πάρει αποφάσεις για αυτήν, η διάγνωση της νόσου ίσως θέτει ένα «φρένο» (ή έτσι εκλαμβάνεται από τον ασθενή και τους οικείους του) σε όλα αυτά. Σε κάθε περίπτωση, το άτομο θα περάσει από τα στάδια του πένθους ώστε να καταφέρει τελικά να υιοθετήσει μια στάση «αποδοχής» και «συμπόρευσης» μαζί με τη νόσο. Ο τρόπος που θα βιωθούν όλα αυτά αλλά και ο χρόνος που χρειάζεται είναι εξατομικευμένα, διότι κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός, με διαφορετικές συνθήκες στη ζωή του. Σε αυτήν την περίπτωση η συμβουλευτική και η ψυχοθεραπεία μπορούν να βοηθήσουν το άτομο να αντιληφθεί τη νέα κατάσταση με έναν πιο λειτουργικό τρόπο, αποδεχόμενο τη νέα πραγματικότητα στη ζωή του/της. Έτσι, είναι πιο πιθανό ότι θα υιοθετήσει μια πιο θετική στάση απέναντι σε αυτήν την πραγματικότητα, καταρρίπτοντας τις όποιες τυχόν δυσλειτουργικές πεποιθήσεις διαθέτει για τη νόσο και τη διαχείριση της.

Κάποιοι ασθενείς με Σκλήρυνση κατά Πλάκας συχνά μαρτυρούν ότι η νόσος εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη ζωή τους (ή η υποτροπή της νόσου) μετά από ένα μεγάλο ψυχολογικό σοκ. Πόσο τελικά είναι –ή δεν είναι– αλληλένδετο το θέμα της ψυχολογικής ισορροπίας του ατόμου με την εμφάνιση της νόσου;

Αυτό το οποίο γνωρίζουμε από την παγκόσμια βιβλιογραφία είναι πως σε ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό ασθενών με Πολλαπλή Σκλήρυνση η ψυχολογική επιβάρυνση αποτελεί έναν εκλυτικό παράγοντα εμφάνισης της νόσου ή εμφάνισης υποτροπών στη συνέχεια. Δηλαδή υπάρχει μια σχέση αλληλεπίδρασης της ψυχικής μας κατάστασης και της σωματικής. Όμως αυτό δεν είναι κάτι νέο ως εύρημα. Όλοι γνωρίζουμε πως σε περιόδους έντονου στρες οι άμυνες του οργανισμού μας μειώνονται και έτσι είμαστε πιο ευάλωτοι σε λοιμώξεις, καθώς και άλλα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως από μόνη της η ψυχολογική επιβάρυνση μπορεί να οδηγήσει στην εκδήλωση Πολλαπλής Σκλήρυνσης, αφού δεν γνωρίζουμε ακόμη την αιτία εμφάνισης της. Αυτό όμως που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι πως η καλή ψυχολογική κατάσταση ενός ατόμου μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη αντιμετώπιση της καθημερινότητας με τη νόσο, αλλά και το αντίθετο, δηλαδή ένα άτομο με «κακή» ψυχολογία μπορεί να επιβαρυνθεί περισσότερο και να δυσκολεύεται σε σχέση με ένα άτομο με καλύτερη ψυχολογία.

Είναι πολλοί οι ασθενείς με Σκλήρυνση κατά Πλάκας που βρίσκονται σε διαδικασία ψυχοθεραπείας ή είναι ακόμη παραγνωρισμένος ο ρόλος της στη χώρα μας; Τι συμβαίνει αντίστοιχα σε χώρες του εξωτερικού;

Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, ο αριθμός των ατόμων με Πολλαπλή Σκλήρυνση που ακολουθούν προγράμματα συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας ολοένα και αυξάνεται και αυτό είναι θετικό, διότι μέσω αυτών των διαδικασιών καταφέρνουν να ζουν με τη νόσο τους αρμονικά και να διαχειρίζονται την καθημερινότητα τους. Συνεχίζουν τις ζωές τους παραγωγικοί, ατενίζοντας με αισιοδοξία το μέλλον, κάνοντας σχέδια και υλοποιώντας τα.

Τα ποσοστά στη χώρα μας είναι σαφώς πιο χαμηλά απ’ ό,τι σε άλλες χώρες του Δυτικού κόσμου, δεδομένου και του γεγονότος πως οι συνεδρίες ψυχοθεραπείας ακόμη δεν καλύπτονται από το κράτος, όπως γίνεται σε άλλες χώρες.

Πού εστιάζει ο ειδικός, όταν καλείται να υποστηρίξει έναν πάσχοντα με τη συγκεκριμένη νόσο;

Όταν ένας επαγγελματίας Ψυχικής Υγείας συνεργάζεται με έναν ασθενή με Πολλαπλή Σκλήρυνση εστιάζει κυρίως στην αποδοχή της νόσου και των περιορισμών που μπορεί να επιφέρει στο άτομο, καθώς και στο να τεθούν ρεαλιστικοί στόχοι για το μέλλον. Κάθε άνθρωπος όμως είναι διαφορετικός, το ίδιο και η θεραπεία του. Οι στόχοι που θέτουμε είναι αρχικά να αποδεχθεί το ίδιο το άτομο αυτό που του συμβαίνει και να βρει το σθένος να συνεχίσει τη ζωή του, από εκεί που βρέθηκε αντιμέτωπος με τη νόσο. Ο τρόπος με τον οποίο θα γίνει αυτό είναι διαφορετικός ανάλογα με την περίπτωση. Όμως, είμαστε εκεί για να συμπορευτούμε με το άτομο στο ταξίδι του για μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

Ποια συμβουλή ζωής θα δίνατε σε έναν ασθενή με Σκλήρυνση κατά Πλάκας;

Η συμβουλή που θα ήθελα να δώσω σε όλους εκείνους που είτε έχουν έρθει αντιμέτωποι με την νόσο οι ίδιοι, είτε ένα δικό τους πρόσωπο είναι να αντιληφθούν πως η Πολλαπλή Σκλήρυνση δεν μπορεί να τους σταματήσει από το να συνεχίζουν να ονειρεύονται, να κάνουν σχέδια, να αγαπούν, να ερωτεύονται, να δημιουργούν οικογένειες, να εργάζονται, να είναι παραγωγικά μέλη της κοινωνίας, να είναι Ο ΕΑΥΤΟΣ ΤΟΥΣ.

* Η κ. Μόιρα Τζίτζικα είναι ψυχολόγος, ψυχοθεραπεύτρια, σεξολόγος, ειδική σύμβουλος ΑμεΑ.